Μπατσίνα η… ξεβράκωτη ή αλλιώς κολοκυθόπιτα καλοκαιρινή χωρίς φύλλο

Η Μπατσίνα, φίλες μου είναι μια ιδιαίτερη πίτα που φτιάχνεται στη Θεσσαλία. Μερικοί  τη λένε και… ξεβράκωτη γιατί είναι μια… γυμνή πίτα, μια πίτα χωρίς φύλλο. Βεβαιώνω όμως με το χέρι στην καρδιά πως αυτή  η γύμνια δεν της στερεί  τίποτα από εμφάνιση και  νοστιμιά. Ίσα – ίσα που την κάνει πιο ελκυστική και πάνω από όλα εύκολη.  Η μόνη δυσκολία είναι το τρίψιμο  των κολοκυθακίων αλλά και πάλι, πέντε δέκα λεπτάκια για να φτιάξετε αυτή τη νοστιμιά, δεν είναι και τίποτα.Μπατσίνα - Κολοκυθόπιτα χωρίς φύλλο - 31

Αυτήν τη γυμνή πίτα,  μου την εκθείαζε κατά καιρούς η  Στεφανία, η οποία είναι ερωτική μετανάστης στη Φλώρινα, προερχόμενη εκ Θεσσαλίας. Εκεί η μπατσίνα είναι κάτι σαν τοπική σπεσιαλιτέ. Την φτιάχνει η μαμά της συχνά και αρέσει πολύ στα παιδιά της. Μου είχε πει, πάνω κάτω, πως γίνεται αλλά δεν είχα συγκρατήσει ακριβώς τα υλικά.

Μπατσίνα - Κολοκυθόπιτα χωρίς φύλλο - 5

Εφέτος, λοιπόν που οι  προκομμένες μου κολοκυθιές δε σταμάτησαν να γεννοβολάνε τρυφερά, δροσερά κολοκυθάκια, θυμήθηκα τη μπατσίνα της Στεφανίας. Έψαξα στο διαδίκτυο και βρήκα πολλές συνταγές. Διάλεξα μία, έκανα κάποιες μικροαλλαγές και τη προσάρμοσα στα δικά μου γούστα. Πρέπει να σας πω πως τα βασικά υλικά σε όλες τις συνταγές, είναι πάνω κάτω τα ίδια με μικρές παραλλαγές. Εγώ έφτιαξα τη δική μου και σας την παρουσιάζω με μεγάλη υπερηφάνεια . Αυτό που διαπίστωσα μετά από αρκετούς πειραματισμούς  είναι ότι ψήνεται καλύτερα όταν είναι λεπτή.

Μπατσίνα - Κολοκυθόπιτα χωρίς φύλλο - 1

Πρέπει επίσης να σας εξομολογηθώ ότι την πρώτη φορά που την έφτιαξα (πριν προσαρμόσω τη δόση των υλικών στα μέτρα μου) το μείγμα μου βγήκε κάτι παραπάνω από αρκετό αλλά πιστέψτε με, δεν πήγε χαμένο. Ουδέν κακόν αμιγές καλού.  Έστρωσα  το χυλό που περίσσεψε σε ένα άλλο μικρότερο ταψάκι και το έβαλα στην κατάψυξη. Το έψησα μια βδομάδα αργότερα και ήταν μια χαρά. Επίσης έφτιαξα τη μπατσίνα και με κολοκύθα μεγάλη, κίτρινη και είναι εξίσου νόστιμη. Τα υλικά που σας δίνω είναι για ένα ταψάκι 25 επί 25 εκατοστά…

Μπατσίνα - Κολοκυθόπιτα χωρίς φύλλο - 32

Τι θα χρειαστείτε:

– 4 αυγά
– ½ κούπας ελαιόλαδο
– 1 κούπα αλεύρι
– 1 κουταλιά σούπας μπέικιν πάουντερ
– 4 μεγάλα κολοκυθάκια
– 1 κούπα και λίγο ακόμα κασέρια κίτρινα διάφορα
– 1 κουταλιά σούπας δυόσμο ξερό ή φρέσκο
– 1 καρότο
– 1 κρεμμύδι
– 1 σκελίδα σκόρδο
– Αλάτι πιπέρι

Πώς θα τη φτιάξετε:

Συνεχίστε την ανάγνωση Μπατσίνα η… ξεβράκωτη ή αλλιώς κολοκυθόπιτα καλοκαιρινή χωρίς φύλλο

Χυλόπιτα, παραδοσιακή, ροδοψημένη τραγανή (Παρβαλιάκ ή Παλτσίντα)

Σήμερα θα φάμε χυλόπιτα. Όχι όμως σαν εκείνη της γνωστής φράσης «έφαγα χυλόπιτα», που θα την έχετε ακούσει σίγουρα. Η φράση χρησιμοποιείται στην αργκό και υποδηλώνει την απόρριψη και μάλιστα τη ερωτική απόρριψη. Όσο κι αν μοιάζει περίεργο, η φράση έχει κυριολεκτική σημασία και η προέλευσή της εντοπίζεται στις αρχές του 19ου αιώνα. Εκείνη την περίοδο η ιατρική επιστήμη δεν ήταν διαδεδομένη και κυριαρχούσε η πρακτική ιατρική. Πολλοί, που εμφανίζονταν ως σωτήρες ήταν στην ουσία απατεώνες ή όπως τους έλεγαν αλλιώς κομπογιαννίτες. Ένας από αυτούς ήταν ο Παρθένης Νένιμος από τα Γιάννενα. Η περιοχή των Ιωαννίνων «γέννησε» άλλωστε και τον όρο κομπογιαννίτης.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 31

Ετυμολογικά, η λέξη προέρχεται από τη συνένωση των λέξεων κομπώνω, που σημαίνει δένω με μάγια και Ιωαννίτης. Οι πρακτικοί θεραπευτές που δρούσαν γύρω από τη χαράδρα του Βίκου χρησιμοποιούσαν κόμβους, δηλαδή ρίζες για τα γιατροσόφια τους και έδεναν τα βότανα που αποξήραιναν σε μαντήλια σε σχήμα πουγκιού, δηλαδή κόμβου. Έτσι από τους κόμπους, ονομάστηκαν κομπογιαννίτες. Αργότερα ο όρος διαδόθηκε και χρησιμοποιήθηκε για όλους τους εμπειρικούς «γιατρούς». Ο κομπογιαννίτης Νένιμος, λοιπόν εκτός από τους βαριά αρρώστους, θεράπευε και τους βαριά ερωτευμένους. Ιδιαίτερα εκείνους που δεν έβρισκαν ανταπόκριση και υπέφεραν από τον ερωτικό καημό.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 32

Το «φάρμακο» ήταν ένας παχύς χυλός από σιτάρι με μπαχαρικά, ψημένος στον φούρνο, τον οποίο έπρεπε οι «παθόντες» οι ερωτικά απογοητευμένοι, να τον καταναλώσουν για τρία συνεχόμενα πρωινά, νηστικοί. Έτσι καθιερώθηκε να λέγεται πως όποιος ερωτευόταν χωρίς ανταπόκριση είχε «φάει χυλόπιτα» για να του περάσει ο πόνος του έρωτα… Αυτά για την ιστορία. Σας το υπογράφω όμως πως η δική μου η χυλόπιτα μπορεί να μη θεραπεύει από το πάθος του έρωτα αλλά όποιος τη γευτεί σίγουρα θα την… ερωτευτεί.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 34

Αν, λοιπόν θέλετε να φτιάξετε κάτι γρήγορο αλλά όχι πρόχειρο, νόστιμο αλλά όχι βαρύ, κάτι που θα θεραπεύσει με όμορφο τρόπο την πείνα, θα το τιμήσουν και θα το ευχαριστηθούν όλοι στην οικογένεια, φτιάξτε την χυλόπιτα, το παρβαλιάκ (στα αρβανίτικα) ή την παλτσίντα (στα βλάχικα) και θα με θυμηθείτε. Η συνταγή είναι παραδοσιακή. Η γιαγιά Αθηνά την πήρε από τη μαμά της και πάει λέγοντας. Βέβαια η γιαγιά Αθηνά την έψηνε πάνω στην πιροστιά και από πάνω έβαζε τη μεγάλη γάστρα, το σάτσι. Μοσχοβόλαγε η γειτονιά. Η νοστιμιά εκείνης της παλτσίντας δεν περιγράφεται.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 35 - Συνταγή - ηχωμαγειρέματα

Μετά ανέλαβε να ηνία η μαμά μου η οποία δεν τα κατάφερε και άσχημα. Όχι πως θέλω να το παινευτώ αλλά σαν το παρβαλιάκ, της μαμάς μου δεν υπάρχει. Αφράτο, μοσχομυριστό, ροδοψημένο, όχι στο σάτσι αλλά στο φούρνο της μεγάλης μασίνας… δεν υπάρχει σας λέω. Και βέβαια τη συνταγή την κρατώ και τη μοιράζομαι μαζί σας με τα μικρά μυστικά που εξασφαλίζουν την σίγουρη επιτυχία…

Τι θα χρειαστείτε για ένα ταψί μεγάλο κουζίνας:

– 6 κούπες γεμάτες αλεύρι
– 4 κούπες χλιαρό νερό
– 1 κύβο μαγιά μπύρας νωπή (50) γρ.
– Μισό κιλό φέτα θρυμματισμένη ή ξινή μυζήθρα
– 200 γρ βούτυρο γάλακτος ή μαργαρίνη
– Λίγη ζάχαρη
– Μια κουταλιά της σούπας αλάτι

Πώς θα τη φτιάξετε:

Σε βαθειά κατσαρόλα ρίξτε το νερό και χλιαρώστε το. Βάλτε σε ένα μπολάκι λίγο από το χλιαρό νερό, τη ζάχαρη και τη μαγιά. Ανακατέψτε καλά, καλά για να λιώσει η μαγιά.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 1Περβελιάκ χυλόπιτα - 2Περβελιάκ χυλόπιτα - 3

Στο υπόλοιπο νερό ρίξτε το αλάτι το αλεύρι και την διαλυμένη μαγιά και ανακατέψτε με το χέρι σας ώσπου να πετύχετε έναν πηχτό χυλό.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 4Περβελιάκ χυλόπιτα - 6Περβελιάκ χυλόπιτα - 9

Δουλέψτε το χυλό πολύ καλά ώσπου να γίνει λείος και χωρίς κόμπους. Προσοχή! Ο χυλός δεν πρέπει να είναι αραιός. Αν σας βγει αραιός, ρίξτε λίγο αλεύρι. Αν σας βγει πολύ πηχτός, ρίξτε λίγο ακόμα χλιαρό νερό.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 10Περβελιάκ χυλόπιτα - 12

Καλύψτε την κατσαρόλα και αφήστε το χυλό να ξεκουραστεί και να φουσκώσει σε μέρος ζεστό γύρω στη μία ώρα.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 13Περβελιάκ χυλόπιτα - 15

Ανάψτε το φούρνο στους 200 βαθμούς C. Θρυμματίστε τη φέτα.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 21

Αλείψτε πολύ καλά το ταψί της κουζίνας με 1/3 περίπου της ποσότητας του βουτύρου και το υπόλοιπο βάλτε το σε ένα μικρό σκεύος και λιώστε το.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 16

Ρίξτε το χυλό στο ταψί και απλώστε το ομοιόμορφα.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 17Περβελιάκ χυλόπιτα - 20

Σκορπίστε από πάνω τη θρυμματισμένη φέτα…

Περβελιάκ χυλόπιτα - 23Περβελιάκ χυλόπιτα - 24

Ραντίστε με το λιωμένο βούτυρο.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 27Περβελιάκ χυλόπιτα - 28

Αφήστε το ταψί με το χυλό να καθίσει λίγο ακόμα. Όταν αρχίσει να φουσκώνει, μετά από ένα τεταρτάκι περίπου, η χυλόπιτα είναι έτοιμη να μπει στο φούρνο.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 29

Ψήστε για 30-40 λεπτά, ώσπου να ροδοκοκκινίσει και να μοσχομυρίσει.

Περβελιάκ χυλόπιτα - 30Περβελιάκ χυλόπιτα - 37

Καλή επιτυχία φίλες μου και καλή σας όρεξη. Μέχρι το επόμενο ραντεβού μας καλά να περνάτε και να προσέχετε του υπέροχους εαυτούς σας. Φροντίστε ότι κάνετε να το κάνετε με καθαρή συνείδηση γιατί όπως έλεγε και η γιαγιά Αθηνά: «Η στιγμή της πραγματικής ησυχίας σου δεν είναι εκείνη, όπου κοιμάσαι συ, αλλ’ εκείνη, όπου κοιμάται ήσυχα η συνείδησή σου..

Περβελιάκ χυλόπιτα - 35 - Συνταγή - ηχωμαγειρέματα

Σας φιλώ αυγή.

Πίτσα της Αυγής

Αν υπάρχει, φίλες μου, ένα φαγητό που δεν μπορεί να του αντισταθεί κανείς, αυτό είναι η πίτσα.  Γιατί η πίτσα δε είναι απλά φαγητό, είναι μια πανδαισία χρωμάτων, αρωμάτων και γεύσεων. Ένας πίνακας ζωγραφικής. Η φύση διαθέτει τα υλικά και την παλέτα και εμείς, τα πινέλα την έμπνευση και την τέχνη. Δε χορταίνεις να τη βλέπεις αλλά και να την… τρως.

Μια τέτοια πίτσα θα φτιάξουμε σήμερα, υπέροχα απλή, όσο πρέπει τραγανή, αφράτη εκεί που χρειάζεται, πλούσια αφού θα βάλουμε ότι δια θέτει το ψυγείο μας, πολύχρωμη, λαχταριστή, χάρμα των οφθαλμών και μαγεία του ουρανίσκου.

Καταγράψτε τη συνταγή που σας δίνω για μια τέλεια ζύμη πίτσας στα μαγειρικά σας κατάστιχα και σημειώστε επάνω ένα μεγάλο S.O.S. Σαν εκείνο που σημειώναμε όταν ήμασταν μαθήτριες επάνω στα κεφάλαια που θεωρούσαμε ότι ήταν S.O.S για τις εξετάσεις.

Υλικά: για τη ζύμη:

– 50 γρ μαγιά νωπή
– 1 κούπα  ( 250 γρ ) νερό χλιαρό και λίγο για να διαλύσετε την μαγιά
– 1 κοφτή κουταλιά του γλυκού ζάχαρη και
– 1 κουταλιά του γλυκού  αλάτι.
– 2-3 κουταλιές ελαιόλαδο
– 3 κούπες αλεύρι για όλες τις χρήσεις

Για τη γέμιση:

– Σάλτσα ντομάτας
– 2 πιπεριές κόκκινες ή πράσινες κομμένες σε λεπτές ροδέλες
– 250 γρ. πάριζα κομμένη σε λεπτές φέτες
– 400 γρ. διάφορα  τριμμένα τυριά που λιώνουν
– Μπούκοβο γλυκό ή καυτερό (προαιρετικά)
– Μανιτάρια

Για τη σάλτσα:

Για τη σάλτσα-βάση της πίτσας χρησιμοποίησα τη σάλτσα από τα κανελόνια σπέσιαλ

Εκτέλεση:

Συνεχίστε την ανάγνωση Πίτσα της Αυγής

Αφράτη, πανεύκολη Μηλόπιτα

Μηλόπιτα… η αφράτη… η τέλεια… η πανεύκολη! (Δες και τη συνταγή για μηλόπιτα τριφτή).

«Λόλα… να ένα μήλο». Η φράση, σφηνωμένη στον παιδικό μαθητικό εγκέφαλο, είναι μία από τις πρώτες ισχυρές αναμνήσεις αυτού του φρούτου, αν εξαιρέσουμε τις μωρουδιακές φρουτόκρεμες και τα καραμελωμένα μήλα της προσχολικής ηλικίας. Το μήλο, με ιστορία που χάνεται στις απαρχές του χρόνου, κουβαλά στους σπόρους του συμβολισμούς αιώνων, θεραπευτικές αλλά και μεταφυσικές ιδιότητες.

Η ιστορία του μήλου ξεκινά από την αρχαία Αίγυπτο όπου, όπως υποστηρίζουν οι περισσότεροι ιστορικοί, περίπου τον 13ο αιώνα π.Χ. ο Φαραώ Ραμσής φύτεψε τις πρώτες μηλιές στις όχθες του Νείλου. Άλλοι πάλι ισχυρίζονται ότι έχουν βρεθεί απολιθώματα μήλων σε διάφορα χωριά της Ελβετίας, τα οποία χρονολογούνται από τη Λίθινη Εποχή. Εμείς βέβαια ξέρουμε ότι τα πρώτα μήλα εμφανίστηκαν με τη δημιουργία του κόσμου στον Κήπο της Εδέμ.

Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική παράδοση, τα μήλα αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι των γαμήλιων τελετών, (πράγμα που ισχύει σε μερικές περιοχές ακόμα και σήμερα. Στο χωριό μου τη Δροσοπηγή για παράδειγμα η νύφη μετά την γαμήλια τελετή αντί για ανθοδέσμη ρίχνει ένα μεγάλο μήλο που έχει σφηνωμένο στην σάρκα του ένα κέρμα για υγεία και πλούτο. Όποιος ή όποια το πιάσει θα παντρευτεί σύντομα).  Επίσης μήλα με κέρμα μοιράζουν οι νεόνυμφοι μετά την γαμήλια τελετή στα πρωτότοκα παιδιά των συγγενικών οικογενειών για να είναι το ζευγάρι καρπερό. Στην αρχαιότητα  όταν κάποιος έριχνε ένα μήλο προς το μέρος μιας γυναίκας, αυτό ισοδυναμούσε με πρόταση γάμου. Εμείς μάθαμε από την μυθολογία ότι η προσφορά μήλου, ειδικά εάν πρόκειται γι’ αυτό της Έριδος, ισοδυναμεί με τον Τρωικό Πόλεμο.

Η Εύα είναι ο πρώτος άνθρωπος που συνέδεσε την ύπαρξή του με το μήλο. Αυτός που την… πλήρωσε, βέβαια, ήταν ο Αδάμ. Το γνωστό «μήλο του Αδάμ» μάλλον ήταν το κομμάτι που του κάθισε στον λαιμό. Επίσης εάν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, αντίστοιχα δικαιώματα στο φρούτο, εκτός από την Εύα έχει και ο όφις. Το μήλο ονομάστηκε «ο καρπός του κακού και της γνώσης»…

Τα χρυσά μήλα σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία τα είχαν οι Εσπερίδες, στον κήπο τους αν και δεν μπορούσαν να τα απολαύσουν, καθώς βρίσκονταν συνέχεια σε επαγρύπνηση μην τυχόν τους τα κλέψουν. Ένα τέτοιο μήλο, χρυσό από τον Κήπο των Εσπερίδων, κλήθηκε ο Πάρις να χαρίσει στην ομορφότερη θεά και η επιλογή του προκάλεσε τον έρωτα που οδήγησε στον τρωικό πόλεμο, ο οποίος έγινε ομηρικό έπος.

Εκατοντάδες χρόνια μετά, ο Θεόφιλος δεν είχε μελετήσει μυθολογία για να πάρει το μάθημά του και προσέφερε το σωτήριο έτος 830 στο Βυζάντιο ένα χρυσό μήλο στην Κασσιανή, για να το πάρει πάλι πίσω, με μια κίνηση αντρικής κυριαρχίας και συντηρητισμού για τη θέση των γυναικών.

Ενισχυμένη είναι η παρουσία του μήλου και στους μύθους, τους θρύλους και τα παραμύθια σε όλη την Ευρώπη, ως ένα από τα πιο παλιά και ευρέως αναγνωρισμένα σύμβολα – σύμβολο απαγορευμένης γνώσης αλλά και της αιώνιας νεότητας. Κορυφαίο το μήλο της Χιονάτης,

Μεταφορά για την ψυχή του μήλου παραμένει η παροιμία «Το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει», κάνοντας όλους μας να λυπόμαστε τα αχλάδια και τα πορτοκάλια, που δεν έχουν κερδίσει αντίστοιχη θέση στην καρδιά μας… Συνεχίστε την ανάγνωση Αφράτη, πανεύκολη Μηλόπιτα

Έτσι φτιάχνονται οι παραδοσιακές Χυλοπίτες

«Κόρες» στο ντόπιο ιδίωμα σημαίνει φύλλα, χυλοπίτες. Στα αρβανητοχώρια τις χυλοπίτες τις λένε «πέτα» ή «πέτκα», οι δε βλάχοι «πέτουρε». Παλιά οι  χυλοπίτες μαζί με τον τραχανά,  φτιάχνονταν στο σπίτι από τα άξια χέρια των γυναικών εκεί στο τέλος του καλοκαιριού.  Στέγνωναν κάτω από τον καλοκαιρινό ήλιο και κατόπιν αποθηκεύονταν σε λευκά πάνινα σακούλια και έπαιρναν την θέση τους στο κελάρι μαζί με τις άλλες προμήθειες του χειμώνα  μιας και αποτελούσαν σημαντικό πιάτο της χειμερινής  διατροφής.

Οι χυλοπίτες φτιάχνονταν και εξακολουθούν να φτιάχνονται με φρέσκα υλικά, αλεύρι, αυγά, γάλα και λίγο αλάτι σε μεγάλες ποσότητες. Στην παρασκευή τους  συμμετείχαν όλες οι γυναίκες της γειτονιάς, ειδοποιημένες από την προηγούμενη.  «Αύριο θα φτιάξουμε φύλλα στης Ευτυχίας», «Μεθαύριο στης Μερόπης». Το άνοιγμα των φύλλων δεν είναι απλή δουλειά. Χρειάζεται τέχνη και επιδεξιότητα για να γίνει το φύλλο λεπτό, σχεδόν διάφανο, ολοστρόγγυλο, χωρίς ψεγάδια. Τέχνη που την μετέφεραν με τον καιρό οι μεγαλύτερες στις μικρότερες.

Μέσα σε ατμόσφαιρα χαράς και κεφιού ανάμεσα σε γέλια και πειράγματα, συναγωνίζονταν ποια θα ανοίξει τα περισσότερα. Ακόμα και τα μικρά παιδιά συμμετείχαν στο πανηγύρι. Έπαιρναν τα φύλλα τυλιγμένα στους πλάστες και τα άπλωναν στα καθαρά σεντόνια, κάτω από τον καυτό ήλιο να στεγνώσουν και να «σκάσουν» σε μικρά κομμάτια. Όταν τελείωναν το άνοιγμα ακολουθούσε τραπέζωμα με πίτες, γλυκά, φρούτα και καλούδια διάφορα . Με τις ευχές «καλό χειμώνα», «με υγεία να τα φάτε», αποχωρούσαν δίνοντας ραντεβού την επόμενη μέρα, στο σπίτι  κάποιας άλλης γειτόνισσας… Το πανηγύρι σταματούσε, όταν όλα τα σπίτια της γειτονιάς είχαν φτιάξει αυτά τα καταπληκτικά ζυμαρικά.

Οι χυλοπίτες όπως σας προανέφερα παρασκευάζονταν σε μεγάλες ποσότητες. Οι οικογένειες εκείνη την εποχή ήταν πολυμελείς και το συγκεκριμένο ζυμαρικό το έτρωγαν τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα. Για πολλές δε οικογένειες οι χυλοπίτες μαζί με τον τραχανά αποτελούσαν το καθημερινό πρωινό γεύμα. Μαγειρεύονταν εύκολα, τους ζέσταινε και πάνω από όλα ήταν θρεπτικό και τους «κράταγε» χορτάτους.

Εγώ θα σας δώσω τα υλικά για μια μικρή ποσότητα. Ας πούμε για να μαγειρέψετε περίπου τρεις φορές για πέντε άτομα. Μπορείτε να τις φτιάξετε στο σπίτι και να τις απλώσετε να στεγνώσουν στο μπαλκόνι. Προλαβαίνετε! Ο καιρός ακόμα καλά κρατεί. Συνεχίστε την ανάγνωση Έτσι φτιάχνονται οι παραδοσιακές Χυλοπίτες

Παραδοσιακή Λαγάνα

‘Όπου να’ ναι φίλες μου οι εκδηλώσεις της αποκριάς κορυφώνονται και έρχεται η «Καθαρά Δευτέρα», η οποία σηματοδοτεί τη λήξη του γλεντιού και του ξεφαντώματος και την αφετηρία της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής. Για το χριστιανικό κόσμο η Καθαρά Δευτέρα είναι μια ιδιαίτερη μέρα και γιορτάζεται, με εκδρομές σε κοντινούς εξοχικούς προορισμούς, γλέντι και φαγοπότι με διάφορα νηστίσιμα, «σαρακοστιανά», εδέσματα.

Σε αυτό το Σαρακοστιανό τσιμπούσι, πρωταγωνιστεί η παραδοσιακή λαγάνα με τη συνοδεία του χαλβά, της ταραμοσαλάτας και της ελιάς. Στο xωριό μου –και σε όλα τα χωριά της Φλώρινας-, η  Καθαρή Δευτέρα όνομάζονταν καθαρή γιατί οι νοικοκυρές καθάριζαν τα σκεύη τους, τρίβοντάς τα με αλυσίβα, ένα μείγμα νερού και στάχτης, για να μην έχουν επάνω τους κανένα ίχνος λαδιού έτσι ώστε η νηστεία να είναι απόλυτη. Είπαμε, Καθαρά Δευτέρα είναι η αρχή για πνευματική και σωματική  κάθαρση.

Οι εκδρομές στις εξοχές καθώς και το πέταγμα του χαρταετού είναι έθιμα δανεικά νοτιοελλαδίτικα που μας ήρθαν μαζί με πολλά άλλα μετά τη  απελευθέρωση.  Μια χαρακτηριστική λέξη που χρησιμοποιούμε για την Καθαρά Δευτέρα -δανεικιά κι αυτή- είναι τα «Κούλουμα». Σύμφωνα με όσα λέει ο Νικόλαος Πολίτης, πατέρα της ελληνικής λαογραφίας, τα κούλουμα προέρχονται από τη λατινική λέξη Culumus που σημαίνει αφθονία αλλά και  τέλος. Το τέλος της αποκριάς.

Ότι κι αν σημαίνει όμως η λέξη αυτή, στις μέρες μας η Καθαρά Δευτέρα, είναι ημέρα διασκέδασης και φαγητού, γι’ αυτό, ανασκουμπωθείτε για να φτιάξουμε νοστιμότατες λαγάνες. Δοκίμασα τρεις συνταγές και σας προτείνω την καλύτερη… Συνεχίστε την ανάγνωση Παραδοσιακή Λαγάνα

Σταφιδοψωμάκια Νηστίσιμα

Αλήθεια σας λέω. Δεν έμεινε ψίχουλο… από αυτά τα υπέροχα νηστίσιμα σταφιδοψωμάκια. Η συνταγή είναι της μαμάς μου. Μας τα έφτιαχνε αρκετά συχνά και ιδιαίτερα τις περιόδους των νηστειών. Ξεγελούσαμε έτσι κάπως την πείνα μας γιατί εκείνη την εποχή όταν λέγαμε ότι νηστεύουμε το εννοούσαμε και την τηρούσαμε όλη τη σαρακοστή με υπομονή και  με ευλάβεια.  Εννοείται πως το νηστίσιμο… μενού τότε δεν περιελάμβανε τα μύρια όσα νηστίσιμα που βρίσκει κανείς σήμερα στα ράφια του σούπερ μάρκετ. Αλάδωτα όσπρια, ραδίκια και τσουκνίδες, σκόρδα, κρεμμύδια, ελίτσες, κομπόστες με φρούτα ξερά και μπόλικο ψωμί. Αυτά ήταν όλα και όλα.

Εκείνο που γλύκαινε κάπως την κατάσταση ήταν, σπανιότερα ο ταχινοχαλβάς και σχεδόν καθημερινά η θρεψίνη, ένα υπερβολικά γλυκό προιόν από σταφύλια, με μπόλικες θερμίδες που το αλείφαμε πάνω από το ψωμί και συγκρατούσαμε έτσι την αχαλίνωτη πείνα μας. Πού και που, λοιπόν και όταν οι δουλειές της το επέτρεπαν η μαμά μας έφτιαχνε αυτά τα σταφιδοψωμάκια, απλά, εύκολα και γρήγορα. Η μυρωδιά μας τρυπούσε τα ρουθούνια καθώς τα περιμέναμε να βγουν αχνιστά, αχνιστά από το φούρνο. Τα τσακίζαμε χωρίς έλεος.

Σήμερα η νηστεία είναι γιαλαντζί και τα σταφιδοψωμάκια δεν καλύπτουν τις ανάγκες που κάλυπταν κάποτε. Εγώ όμως τα φτιάχνω πάντα τέτοια περίοδο γιατί με γεμίζουν νοσταλγία αλλά και γιατί βλέπω πως αν και το τραπέζι είναι γεμάτο με όλα τα καλά του θεού, τα σταφιδοψωμάκια της μαμάς δεν αφήνουν κανέναν ασυγκίνητο. Γίνονται ανάρπαστα… Συνεχίστε την ανάγνωση Σταφιδοψωμάκια Νηστίσιμα

Πως φτιάχνεται ο παραδοσιακός Τραχανάς

Υπάρχει μια μυρωδιά που φέρνει χειμώνα, φέρνει χωριό κι αναμμένο τζάκι, φέρνει φίλους και ωραίες παρέες, με σκουφιά και κασκόλ πεταμένα στους καναπέδες, φέρνει τους ήχους που βγάζουν τα κουτάλια, όταν βυθίζονται στα  πιάτα, φέρνει μνήμες και ανθρώπους. Είναι ο τραχανάς, βεβαίως! Εγώ έχω καταχωρημένη την εικόνα του στο άλμπουμ του μυαλού μου, έτσι όπως τον έφτιαχνε η γιαγιά μου, απλωμένο σε ολόκληρη την αυλή  στα κατάλευκα σεντόνια, να ξεροψήνεται  κάτω από τον καυτό Αυγουστιάτικο ήλιο.

Ο τραχανάς, λοιπόν, και δεν είναι υπερβολή να σας πω ότι έχει τις καταβολές του από την αρχαιοελληνική γαστρονομία, στην οποία συναντάει κανείς αναφορές του Αθήναιου και του Διοσκουρίδη στον «χόνδρο», δηλαδή το χοντρό αλεσμένο σιτάρι. Στο τέλος του 1989, διάβασα ότι  έγινε μιας διεθνής συνάντηση στις ΗΠΑ με αντικείμενο την ιστορική προέλευση διαφόρων τροφών. Μια ιστορικός της διατροφής, η Maria Johnson, εξέφρασε την άποψη ότι ο ελληνικός τραχανάς προέρχεται από την τουρκική λέξη «tarhana», που ούτε λίγο ούτε πολύ σημαίνει, σπιτικά ζυμαρικά  με βασικά συστατικά στοιχεία τα δημητριακά και το γάλα.

Στον τόπο μας (Φλώρινα) στην ντόπια διάλεκτο,  ο τραχανάς, ονομάζεται «Ταράνα», στα βλάχικα, «πισερούτς», στα δε αρβανίτικα  «ροσνίτσα». Ίσως οι περισσότερες έχετε ακουστά τη φράση  « Τι κάνει αυτός; Απλώνει τραχανά!», που δηλώνει μια διαδικασία που χρειάζεται χρόνο, υπομονή και λεπτοδουλειά. Για παράδειγμα, ένας τρόπος -ο πιο δύσκολος τρόπος- παρασκευής του ξινού τραχανά έχει τα εξής στάδια: Ιούλιο και Αύγουστο μαζεύεται το γάλα σε καθαρούς τενεκέδες τις καρδάρες όπως τις λέγαμε στο χωριό μου. Το αφήνουν να ξινίσει. Μια μέρα πριν βραστεί ο τραχανάς, ρίχνουν γιαούρτι μέσα στο γάλα. Την επομένη βράζουν το γάλα. Μετά, αλάτι και καλό ανακάτεμα. Μετά αρχίζει το βράσιμο και πέφτει το σιμιγδάλι. Όταν είναι έτοιμος και λίγο στεγνωμένος, τον ψιλοκόβουν, μια πολύ κοπιαστική δουλειά, και τον απλώνουν σε καθαρά σεντόνια και τραπεζομάντιλα σε όλο το σπίτι.

Εγώ όμως θα σας δώσω μια εκδοχή κατασκευής του τραχανά που έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια γιατί είναι η πιο εύκολη, αλλά δεν στερείται καθόλου νοστιμιάς. Η ποσότητα που θα προκύψει από τα υλικά είναι αρκετή για μια πρώτη δοκιμή. Πιστέψτε το! Ο τραχανάς μέσα στη  σεμνότητα του, προσφέρει υψηλότατες απολαύσεις! Συνεχίστε την ανάγνωση Πως φτιάχνεται ο παραδοσιακός Τραχανάς

Πρασόπιτα Βλαχαρβανήτικη

Τα αρβανητοβλαχοχώρια της Φλώρινας, Δροσοπηγή, Φλάμπουρο, Λέχοβο, φίλες μου φημίζονται, μεταξύ άλλων και  για τις καταπληκτικές πίτες. Όσοι έχουν δοκιμάσει σίγουρα μου δίνουν δίκιο. Οι βλαχαρβανήτισσες νοικοκυρές, έχουν αναγάγει το άνοιγμα του φύλλου σε ύψιστη τέχνη. Και αυτό γιατί  από  μικρές μαθήτευαν δίπλα στις μεγαλύτερες και διδάσκονταν ένα-ένα τα μυστικά. Πώς φτιάχνεται η ζύμη, πώς ανοίγεται ομοιόμορφα ένα- ένα το λεπτό φύλλο, πώς τυλίγεται ο κόθρος, με ποιον τρόπο γίνεται το ράντισμα της πίτας με το βούτυρο και τέλος,  με ποιο τρόπο  θα ψηθεί για να γίνει, τέλεια, τραγανή και λαχταριστή και όχι σκληρή «σαν τενεκές», ή μαλακιά και βαριά « σαν λάσπη», όπως έλεγε η γιαγιά μου.

Όλο αυτό το μάθημα δεν ήταν πανηγύρι. Οι νεαρές γυναίκες έπρεπε πάση θυσία να μυηθούν στα μυστικά, γιατί αργότερα μια μέρα μετά το γάμο τους περνούσαν όλες από μια μεγάλη δοκιμασία. Έπρεπε να αποδείξουν την τέχνη και τη μαεστρία τους  φτιάχνοντας πίτα κάτω από τα αμείλικτα βλέμματα των πεθερικών αλλά και όλου του σογιού του γαμπρού. Από το πόσο καλή θα ήταν η πίτα εξαρτιόταν και το αν θα έπαιρνε τον τίτλο της καλής  νοικοκυράς ή αν ο τίτλος της ανοικοκύρευτη θα τη συνόδευε για μια ζωήι.

Η πίτα για τους αρβανητόβλαχους  δεν ήταν απλά ένα φαγητό, Ήταν τό φαγητό! Την είχαν συνδέσει με όλες τις εκφάνσεις του κύκλου της ζωής. Τη γέννα, τη  βάφτιση, το  γάμο, τη κηδεία, τα ταφικά έθιμα, τα πανηγύρια και τις γιορτές. Σε κάθε περίπτωση η πίτα ήταν διαφορετική, με ιδιαίτερη γέμιση, διαφορετικό τρόπο κατασκευής, με λιγότερο ή περισσότερο βούτυρο. Τυρόπιτες , πρασσόπιτες, χορτόπιτες, τσουκνιδόπιτες, αρμυρόγλυκες κολοκυθόπιτες, μπουρέκια, πλούσιες γαλατόπιτες, ρεθανίκια στριφτά και τραγανά, πισπιλίτες, καλαμποκόπιτες, πίτες με ψημένα φύλλα, …είναι μερικά από τα είδη της πίτας που έφτιαχναν και εξακολουθούν μερικές ακόμα, νοικοκυρές να φτιάχνουν.

Παλιά τις έφτιαχναν σε στρόγγυλα μπακιρένια ταψιά περασμένα με ένα παχύ στρώμα από καλάι. «Καλάι» είναι η τούρκικη ονομασία  του κασσίτερου. Κάθε χρόνο περνούσε από το χωριά ο Γιάννης ο Καλαητζής και «γάνωνε» τα φθαρμένα ταψιά. Τα έκανε να στραφτοκοπάνε σαν καινούρια. Η πίτα ψήνονταν στην πυροστιά με κάρβουνα. Από πάνω έβαζαν ένα μεταλλικό καπάκι ,το σάτσι, ή γάστρα.  Όπως καταλαβαίνετε, η πίτα ήταν μια μικρή περιπέτεια που εκτός από  μαστοριά και αξιοσύνη, απαιτούσε  και γερά μπράτσα.

Σήμερα, αν και τα πράγματα -ευτυχώς- έχουν γίνει πιο εύκολα, οι νοικοκυρές προτιμούν τις έτοιμες κατεψυγμένες πίτες που δε λέω, μπορεί να είναι νόστιμες αλλά δε συγκρίνονται  με τις σπιτικές. Σήμερα θα φτιάξουμε, βήμα βήμα μια πίτα σχετικά εύκολη. Αν ακολουθήσετε προσεχτικά τις οδηγίες, θα αποζημιωθείτε από το αποτέλεσμα. Θα φτιάξουμε μια βάση για πίτα. Τη γέμιση θα την επιλέγετε εσείς κάθε φορά και  έτσι θα καυχιέστε ότι μπορείτε να φτιάξετε όλων των ειδών τις πίτες. Συνεχίστε την ανάγνωση Πρασόπιτα Βλαχαρβανήτικη

Πισπιλίτα (Αρβανίτικη Καλαμποκόπιτα)

Η Πισπιλίτα, φίλες μου, είναι μια πίτα που φτιάχνεται με καλαμποκάλευρο. Στο σπίτι μας δεν τη φτιάχναμε πολύ συχνά γιατί  έμεινε να θεωρείται φαγητό της κατοχής και της πείνας. «Κατοχικό φαγητό θα σας ταΐσω παιδάκι μου;;;» Έλεγε η συγχωρεμένη η γιαγιά μου, όταν την παρακαλούσαμε να μας τη φτιάξει.

Για να είμαι ειλικρινής η πισπιλίτα εμένα, κάθε άλλο παρά φαγητό της πείνας μου φαίνεται. Είναι  πεντανόστιμη, λαδωμένη,  χορταστική, με πλούσια γέμιση, από αγριόχορτα, τσουκνίδες  ή πράσα, αυγά και μπόλικο τυρί. Όπως και να ΄χει, είναι μια πίτα που συνήθιζαν να την φτιάχνουν σε πολλές περιοχές της Ελλάδος, την περίοδο της κατοχής, για να ξεγελάσουν την πείνα τους. Μια πίτα που έβγαζε ασπροπρόσωπες τις νοικοκυρές όταν γύριζαν αργά από τα χωράφια και έπρεπε να ετοιμάσουν για την πολυμελή  οικογένεια, εύκολο και γρήγορο φαγητό.

Και επειδή  το  σταρένιο αλεύρι  ήταν δυσεύρετο,  το αντικαθιστούσαν με καλαμποκάλευρο. Αυτήν την πίτα σε κάθε περιοχή τη  συναντάμε  με άλλο όνομα. Πλαστός ή πλασταριά στην Ήπειρο,  στους βλαχαρβανίτικους πληθυσμούς πισπιλίτα, στην Πιερία και τη Θεσσαλία  μπατσαρό, αλλού πλατσάρο. Μπομπότα στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, Κάθε τόπος κι άλλο όνομα , κάθε τόπος  και μια παραλλαγή  στον τρόπο κατασκευής και στα υλικά. Σαν  λιπαρή ουσία αλλού χρησιμοποιούσαν λάδι, αλλού βούτυρο, αλλού χοιρινό λίπος, ανάλογα με τον τόπο και την εποχή.

Τώρα τελευταία, (λέτε να φταίει η κρίση;}  η «πισπιλίτα της κατοχής», έχει γίνει της μόδας και όλο και περισσότερες νέες νοικοκυρές, στο χωριό μου, τη φτιάχνουν. Μου αρέσει αυτό γιατί θαρρώ ότι ήρθε ο καιρός να επιστρέψουμε στις ρίζες. Να ανακαλύψουμε και πάλι, την υπέροχη γεύση  φαγητών που είναι φτιαγμένα με  απλά  υλικά, όπου κανείς μπορεί  να αναγνωρίσει  τη ξεχωριστή γεύση και τη μυρουδιά του κάθε υλικού.

Πάμε λοιπόν, να φτιάξουμε την παραδοσιακή πισπιλίτα όπως την έφτιαχναν  οι παλιές νοικοκυρές και όπως την έφτιαξε για χάρη της στήλης, (για το χατήρι σας δηλαδή),  η ξαδέρφη μου η Στεριανή, καλονοικοκυρά και προκομμένη, εύκολα και γρήγορα σαν παιχνίδι. Μη διστάζετε, άλλωστε, δε χρειάζονται ιδιαίτερες ικανότητες για να την πετύχετε.  Για το ταψί της κουζίνας θα χρειαστείτε: Συνεχίστε την ανάγνωση Πισπιλίτα (Αρβανίτικη Καλαμποκόπιτα)